Phân tâm học nổi tiếng với mối liên hệ mật thiết đối với các câu chuyện thần thoại của thời kỳ cổ đại. Thần thoại về Oedipus và Elektra đều được sử dụng làm biểu tượng cho các quá trình phát triển phát sinh chủng loại từ thời nguyên thủy, như những bài phân tích của Freud. Theo cùng một hướng đó, Lacan đề cập đến thần thoại về Narcissus như một phép ẩn dụ rõ ràng cho những gì xảy ra trong giai đoạn gương. Giống như nhân vật trung tâm trong câu chuyện thần thoại này, đứa trẻ sơ sinh nhận ra hình ảnh phản chiếu của chính mình và yêu hình ảnh đó. Trái ngược với giai đoạn trước đó, đứa trẻ có mối quan hệ “dục tính” với cơ thể phân mảnh của chính mình, giờ đây nó coi hình ảnh toàn vẹn cơ thể của mình làm đối tượng yêu. Đối với Lacan, có vẻ như đây là một kết quả khá tự động hoặc mang tính bản năng từ việc đứa trẻ được tiếp xúc với hình ảnh của chính nó.
Chính các hành vi của trẻ này cung cấp câu trả lời cho “hoạt động tâm trí mới” chưa được xác định của Freud, cái vốn phải xảy ra trước khi tình yêu đối tượng (bên ngoài) có thể diễn ra. Nhà Tâm lý học Evans (Người viết cuốn Từ điển Lacan) đã chỉ ra, tính ái kỷ này mang cả đặc tính dục tính và gây hấn:
“Nó mang tính dục tính, như huyền thoại Narcissus đã cho thấy, vì chủ thể bị thu hút mạnh mẽ bởi cấu trúc chỉnh thể (gestalt) chính là hình ảnh của mình. Nó mang tính gây hấn, vì sự trọn vẹn của hình ảnh tương phản với sự thiếu phối hợp và rời rạc của cơ thể thực của chủ thể, và điều đó dường như đe dọa chủ thể bằng sự tan rã” (Evans, 1996: 120).
Theo cách này, đối với Lacan, sự phát triển của một giai đoạn ái kỷ là không thể tránh khỏi. Đó là một khía cạnh hoàn toàn cơ bản của tâm lý con người xuyên suốt các nền văn hóa và lịch sử. Tính chủ thể của mỗi cá nhân con người đều bao hàm cả hai yếu tố của ái kỷ, bao gồm cả “tính gây hấn” mà sự ái kỷ này kéo theo. Đối với Lacan, cả hai đều là những yếu tố cấu thành cơ bản cho sự hình thành của cái tôi (ego) của chúng ta.
Biên dịch từ: Jacki Watts, Kate Cockcroft, Norman Ducan (Editors), Developmental psychology, Juta, 2013, p.135