Thần thoại là một nguồn nghiên cứu về nguồn gốc của con người, quá trình phát triển tư duy nhân loại được truyền thừa qua rất nhiều thế hệ. Các nhà tâm lý không chỉ dừng lại phân tích tâm lý con người trong bối cảnh hiện tại, phân tâm học còn truy tìm sâu xa hơn về nguồn gốc của trí tuệ nhân loại như một bệ phóng đời sống tâm lý hiện tại của cá nhân cũng như tập thể. Wilfred Bion, một nhà Phân tâm học nỗi lạc đã khảo cứu Kinh Thánh, thần thoại và để nói về tiến trình thành nhân.
Bion đề cập đến huyền thoại Oedipus, ông cũng nhắc đến những lời kể trong Kinh thánh về Cây Trái Cấm và Tháp Babel (Bion, 1970a). Ông tin rằng đây là ba câu chuyện khác nhau nhưng có cùng những điểm chung. Mỗi câu chuyện đều nói về khát vọng đạt được tri thức và sự trừng phạt cho việc khao khát trí tuệ của thần thánh. Ba huyền thoại này đan xen trong câu chuyện cuộc đời của mỗi con người. Bằng cách này hay cách khác, tất cả chúng ta đều buộc phải đối mặt với những tình huống tiến thoái lưỡng nan tương tự, dù mỗi người trong chúng ta trải nghiệm chúng theo cách riêng độc nhất của mình. Thật thú vị khi quan sát thấy rằng trong mỗi câu chuyện này, tri thức đều được tiếp nhận thông qua các giác quan: vị giác trong trường hợp của Sáng Thế Ký, thính giác trong chuyện về Babel, và thị giác trong chuyện Oedipus. Một sự thay đổi mang tính phát triển sâu sắc xảy ra trong mỗi câu chuyện này thông qua một trải nghiệm giác quan.
Nhìn nhận phân tích nhóm từ góc độ giác quan, chúng ta có thể tìm thấy những điểm tương đồng thú vị trong tư duy. Foulkes và Anthony (1957, tr. 198–199) sử dụng ẩn dụ về “sự phản chiếu” (mirroring) như một yếu tố chính trong hoạt động của nhóm. Nhìn qua tấm gương trong phân tích nhóm có nghĩa là khả năng của một thành viên nhìn vào bên trong chính mình thông qua việc quan sát các thành viên khác: “Bối cảnh nhóm được ví như một ‘tấm gương’, nơi một cá nhân được đối diện với nhiều khía cạnh về hình ảnh cơ thể, tâm lý hoặc xã hội của mình. Quá trình mà Foulkes gọi là “phản ứng soi gương” tương tự như hành trình đi tìm danh tính đã mất của Vua Oedipus. Chỉ khi Oedipus mất đi thị giác, ông mới có thể nhìn sâu vào bên trong chính mình. Một ẩn dụ khác được Foulkes và Anthony sử dụng là mô tả tiến trình nhóm như sự thay đổi không ngừng theo kiểu đa chiều.
Khi đặt ra thuật ngữ “sự cộng hưởng” (resonance), Foulkes và Anthony (1957) sử dụng một ẩn dụ về thính giác để chỉ ra một cách thức giao tiếp rất quan trọng trong nhóm. Khái niệm này cực kỳ hữu ích để hiểu “ngôn ngữ Babel” của các thành viên trong nhóm, khi mỗi người phản ứng với cùng một sự kiện từ một giai đoạn phát triển khác nhau.
Dưới đây là một số điểm tương đồng giữa chương Sáng Thế Ký và Oedipus: cuộc sống trong Vườn Địa Đàng dựa trên một lệnh cấm được ban ra bởi một Thiên Chúa toàn năng: “Ngươi không được ăn trái từ Cây Trái Cấm”. Chính tuyên bố này, và cách nó thu hút sự chú ý của Adam và Eve vào sự hiện diện của cái cây, đã hình thành nên bản chất của sự cám dỗ. Lệnh cấm nêu rõ lựa chọn về việc ăn trái cây đó. Theo Fromm (1966), hành động không vâng lời của Adam và Eve tượng trưng cho sự khởi đầu của quyền tự do lựa chọn của con người. Hành động của cặp đôi đầu tiên, dĩ nhiên, là có thể dự đoán được. Fromm hướng sự chú ý vào mâu thuẫn nội tại ở trung tâm của sách Sáng Thế: mặc dù Chúa là toàn năng, nhưng hai con người mà Ngài tạo ra theo hình ảnh của mình lại khao khát tri thức của Ngài và đe dọa sự duy nhất của Ngài. Sau đó, Chúa xuất hiện như thể Ngài ghen tị với sự táo bạo của loài người và đáp trả bằng cách trục xuất cặp đôi khỏi Thiên đàng. Oedipus, bị đày ải khỏi thiên đường của mình và đi tìm kiếm định mệnh, cũng thách thức uy quyền và bị trừng phạt. Trong cả hai trường hợp, uy quyền toàn năng bị đe dọa bởi khả năng của con người trong việc xóa bỏ ranh giới rõ ràng giữa những kẻ sở hữu toàn bộ tri thức và những kẻ hoàn toàn ngu muội. Khi Adam bị đuổi khỏi Thiên đàng, giống như Oedipus, ông đã chọn định mệnh của mình. Adam và Eve bị đưa vào một thế giới chứa đựng nỗi đau, sự mất mát và cái chết. Ý thức, giống như trong trường hợp của Oedipus, dẫn dắt họ nhận ra những giới hạn của mình và hiểu rằng họ sẽ không bao giờ toàn năng. Họ bị định sẵn là phải đấu tranh cho sự tồn tại của mình và phải chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình. Giống như trong câu chuyện về Oedipus, ở đây, sự sa ngã cũng dẫn đến sự trưởng thành, thăng hoa và tự khám phá bản thân…
– Biên dịch từ Hanni Biran, The courage of simplicity: Essential ideas in the work of W.R. Bion, 2015 –